Twórczość Mai Deren jako prekursorki amerykańskiej awangardy filmowej i jej kontynuatorek podejmujących temat tańca

Prowadząca zajęcia: prof. dr hab. Małgorzata Radkiewicz

Filmy zaprezentowane w bloku:

„Sieci popołudnia” (“Meshes of the Afternoon”) Mai Deren i Alexandra Hammida, 1943

Film stworzony przez Mayę Deren we współpracy z jej mężem Alexandrem Hammidem jest jednym z kluczowych osiągnięć amerykańskiego kina awangardowego. „Sieci popołudnia” obok późniejszego filmu Mai Deren „Na stałym lądzie” („At Land”) uważa się za prototyp kina feministycznego. Seria onirycznych obrazów, wśród których wykorzystane zostały symbole: klucz, lustro i nóż, odczytywana jest jako proces kształtowania się kobiecej tożsamości. Przywołują one również wątki związane z samopoznaniem zmultiplikowanej postaci, w którą wciela się Maya Deren.
Na podstawie tekstu Andrzeja Pitrusa „Su Friedrich: anektowanie przestrzeni”, w: „Reżyserki kina. Tradycja i współczesność”, pod red. Małgorzaty Radkiewicz (2005)

„Rytuał w przetworzonym czasie” („Ritual in Transfigured Time”) Mai Deren, 1946

Już tytuł filmu jest nawiązaniem do rytualnych praktyk religijnych, a zarazem przejścia jednostki z jednego stanu w drugi. W pierwszej części „Rytuału w przetworzonym czasie” widzimy kobietę (gra ją Maya Deren), która zwija wełnę w swoistym transie oddanym za pomocą zwolnionego tempa kamery. W kolejnej przenosimy się na bankiet, którego uczestnicy wykonują gesty utrzymane w tanecznym rytmie. Deren zaznaczała, że interesowała ją w tym filmie emocjonalna ciągłość ruchu różnych osób. Film jest zarazem eksploracją relacji między ruchem a jego obrzędowym charakterem. W filmie obok Mai Deren występują m.in. Rita Christiani i Anaïs Nin.
Na podstawie tekstu Urszuli Tes „Maya Deren wśród artystek awangardowych: Shirley Clarke i Yvonne Rainer”, w: „Reżyserki kina. Tradycja i współczesność”, pod red. Małgorzaty Radkiewicz (2005)

“Meditation on Violence”, reż. Maya Deren, 1948, 10’

Maya Deren w “Meditation on Violence” zwraca uwagę na “rytualną formę ruchu, jego znaczenie i siłę oddziaływania”. Reżyserka do filmu poświęconego zagadnieniu medytacji na temat przemocy zaprosiła mistrza sztuk walki Chao-Li Chi. „Przygotowany przez niego układ zostaje zaprezentowany w dwóch odsłonach. Pierwsza, bardziej statyczna, pokazuje półnagiego performera w zamkniętej przestrzeni na jasnym tle, na którym przybierane przez niego figury zostają powtórzone w postaci cieni. (…) W drugiej ta sama postać mężczyzny pojawia się w egzotycznym, rytualnym stroju, ale w otwartej przestrzeni, pozwalającej na znacznie bardziej dynamiczne ruchy”. W “Meditation on Violence” zbudowany nastrój skupienia i uważności, z jaką Chao-Li Chi wykonuje swoją choreografię, został w filmie wzmocniony przez muzykę Teiji Ito.
Maya Deren jest określana jako najbardziej wpływowa reżyserka w historii kina, mimo tego że jej filmy są wciąż zbyt mało znane w stosunku do ich rzeczywistego znaczenia. Urodzona w Kijowie w 1917 r., stała się kluczową postacią amerykańskiej awangardy po II wojnie światowej. Stosowane przez nią strategie odnajdziemy dziś w wielu pracach feministycznych reżyserek.
Źródło cytowania: M. Radkiewicz, „Maya Deren – prekursorka amerykańskiej awangardy filmowej”, w: „Historie filmu awangardowego”, pod red. Ł. Ronduda, G. Sitek, Fundacja Okonakino, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Korporacja Ha!art, Warszawa-Kraków 2020, s. 100.

"Lives of Performers", reż. Yvonne Rainer, 1972, 90 min.

„(…) przesunięcie akcentu ze środków filmowego wyrazu na ekspresję ludzkiego ciała – najczęściej samej reżyserki jako aktorki lub tancerki – następuje w pierwszych scenach »Lives of Performers« (1972), w których Yvonne Rainer umieściła archiwalny zapis prób do utworu »Walk, She Said«, pozwalający wyeksponować gesty i kroki tańczących kobiet. Zwróciła tym samym uwagę na własny warsztat choreograficzny – oparty nie na złożonych stylizacjach, lecz na prostych, zwykłych ruchach, takich jak chodzenie, wyginanie się czy pojedyncze obroty. Każdy z elementów tańca zostaje w filmie wzmocniony dzięki konstrukcji opartej na powtarzalności układu wykonywanego przez różne osoby o odmiennym warsztacie i temperamencie. Taka mozaikowa kompozycja opowieści sprawia, że ważniejsze od płynności i spójności narracji stają się formy i warianty jej odtwarzania – co z jednej strony wywołuje emocjonalny dystans wobec spektaklu, a z drugiej zmusza do uważnej i refleksyjnej obserwacji tańczących bohaterek”.
Źródło cytowania: M. Radkiewicz, ”Kontynuatorki Mai Deren w amerykańskiej awangardzie: Yvonne Rainer, Abigail Child i Su Friedrich”, w: „Historie filmu awangardowego”, pod red. Ł. Ronduda, G. Sitek, Fundacja Okonakino, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Korporacja Ha!art, Warszawa-Kraków 2020, s. 229.

*******

Bezpieczne zakupy w Bilety24. W przypadku odwołania wydarzenia, gwarantujemy automatyczny zwrot środków potwierdzony komunikatem wysyłanym na adres e-mail, podany podczas zakupu.